Tıraşlama (Clipping)

Bu yazımızın konusu clipping (tıraşlama). Daha önceden TS808 için modifikasyondan bahsetmiştim fakat bunun nasıl yapıldığı hakkında detay vermemiştim. Bu tip modifikasoynlar birbirine benzeyen konulardır. Mantığını anlayabilirseniz hemen hemen her pedala modifikasyon geliştirebilirsiniz.

Daha önceden bahsedildiği üzere distortion devrelerinin çalışma prensibi pek zor değildir. Gitardan alınan sinyal OpAmp yada transistörler ile yükseltilir. Sonra tıraşlanır. Ardından düşürülür. Distortion prensipte budur. Fakat nedir gerçekten ton olayını sağlayan ?. Ton olayını sağlan şey pasif devre elemanlarıdır. Bunların değiştirilmesi tonu etkiler.

Clipping olayı distortion ve overdrive devrelerinde genellikle diyotlar vasıtası ile olmakta. Orjinal devre üstündeki diyotlardaki yapacağınız değişiklikler direkt olarak sesi etkileyecektir. Aşağıda şekillerle birlikte birkaç durumu ele alalım
1. Sinyali görüyorsunuz. Bu görüldüğü üzere bir sinüs dalgası. Gitarımızdan çıkan ve clipping işlemine uğramamış sinyalin bu olduğunu varsayalım.

2. durumda sinyalimiz bir diyot tarafından tek taraflı olarak traşlanıyor. Bu tür traşlamaya asimetrik traşlama diyoruz

3. durumda diyotun yönünü değiştirince sinyalimizin diğer tarafı traşlanıyor

4. Birbrine zıt yönde 2 diyot kullanınca sinyalin iki tarafı birden traşlanır. Buna da simetrik traşlama deriz. MXR +, Guv’nor, Blues Breaker, BOSS DS-1, Proco RAT bu tip traşlamayı kullanır.

5. Durumda ise bir tarafa bir diyot daha ekleniyor.Böylede bir taraf daha fazla traşlanmakta.Bu da asimetrik traşlama sınıfına giriyor.TS-808, BOSS SD-1 bu tip traşlamayı kullanır.

Peki tonun sertliğini etkileyen faktör nedir ? Tonun sertliğini etkileyen faktör çıkışta oluşan dalganın şeklidir. Çıkan ne kadar köşeliyse elde edilecek ton o kadar sert olur. Çıkan dalga ne kadar yuvarlaksa(yukarıdaki şekildeki gibi) ton o kadar yumuşaktır.

Şimdi gelelim malzeme olayına. Traşlama için kullanılan Silikon, Germanyum diyotlar,MOSFET transistörler, LED’ler elde edilecek tonu doğrudan etkiler. Silikon diyotların traşlaması yüksektir. Elde elde edilen tonlar keskindir. Fakat elde edilecek tonun volume’u biraz düşük olur. Germanyum Diyotların traşlaması biraz daha zayıftır. Elde edilecek ton oldukça yumuşaktır.”Tubey” ( Tüpvari : ) ) dediğimiz sesleri almak için Germanyum diyotlar kullanılır. LED’lerin tarşlaması oldukça iyidir. Tonları Silikona göre yumuşaktır. Germanyuma göre serttir. Yuvarlak ve dolgun tonlar elde edebilirsiniz. Traşlama için kullanacağınız LEDler parlak olmasın çünkü parlaklık fazlalaştıkça LED ışık yayacağından gitarınızın tonu ışığa çevrilecektir bu de sertlikten kaybetmeniz manasına gelir. En ideali az parlak sarı renkte yada kırmızı renkte renkli kılıflı LEDler kullanmaktır. Ama tercih sizin ;).

MOSFET’ler en sert tıraşlaması olan transistörlerdir. Diyeceksiniz transistör nerden çıktı hani diyotlardan bahsediyorduk. Bu tip transistörler de traşlama için kıllanılabilir. MOSFETleri tarşlamada kullanmak için Drain ve Gate uçlarını birbirine bağlamanız gereklidir.

Yukarıda uzun uzadıya diyot ile tıraşlama konusundan bahsettik. Distortion elde etmek için diyot kullanmak şart değil. Entegrelerin sınırları zorlanarak onları overdrivea sürüklemek mümkün. Mesela SansAmp GT2 bu tip sistemi kullanır. Bu tip overdriveların kendine has karakteristik özellikleri vardır. Tabi diyot ile elde edilenlerin de öyle. Bir süre sonra dinlediğiniz bir distortion sesinin diyot ile mi yoksa entegrelerin aşırı yüklenmesi sonucu elde edilen bir ses oluduğunu ayırt edebilirsiniz.

Clipping modifikasyonları devre üzerinde tek yapılabileceği gibi çeşitli anahtarların değişimi vasıtası ile de yapılabilir. TS808 yazısındaki modifikasyonlar anahtarların değişimi ile yapılmış olan modifikasyonlardır. Devre üzeribdeki clipping katmanından 2 adet kablo çıkarılıp uygun şekilde diyotlar arası değişimi sağlayacak şekilde bağlanmıştır. Yanda çıkarılan bağlantılara A ve B adı verilmiştir. DPDT anahtar ile değişim sağlanmaktadır. TS808 projesinde silikon diyot ve LED arasında değişim yapılmıştır.

Bazı distortionların clipping bağlantınlarını gösteriim istedim. A - B Bağlantılarından kablo çıkarıp istediğiniz gibi traşlama çeşidini ayarlamanız mümkün.